تصور کنید شهری با خیابانهای عریض، ساختمانهای مدرن، پارکهای زیبا و برجهای اداری باشکوه بسازید، اما هیچکس در آن زندگی نکند. این دقیقاً داستان اوردوس است؛ شهری در چین که به یکی از معروفترین «شهرهای ارواح» جهان تبدیل شده است. در این مقاله قصد داریم بررسی کنیم چرا این شهر با وجود سرمایهگذاری کلان، سالها خالی از جمعیت باقی ماند و امروز در چه وضعیتی قرار دارد.
اوردوس کجاست و چرا اینقدر معروف شد؟
اوردوس شهری در منطقه خودمختار مغولستان داخلی چین است که در یک استان دورافتاده اما بسیار ثروتمند از نظر منابع طبیعی قرار دارد. این منطقه حدود یک ششم ذخایر زغالسنگ چین و یک سوم ذخایر گاز طبیعی این کشور را در خود جای داده است. همین ثروت زیرزمینی، اوردوس را در اوایل قرن بیستویکم به یکی از پردرآمدترین مناطق چین تبدیل کرد.
با ورود درآمدهای کلان حاصل از معادن، مقامات محلی تصمیم گرفتند بخشی از این ثروت را صرف ساخت یک منطقه شهری کاملاً جدید به نام کانگباشی کنند؛ منطقهای که قرار بود به مرکز اداری، فرهنگی و اقتصادی جدید اوردوس تبدیل شود.
پروژه کانگباشی؛ رویایی که آنطور که باید محقق نشد
منطقه کانگباشی با هدف اسکان جمعیتی نزدیک به یک میلیون نفر طراحی شد. ساختمانهای اداری بزرگ، موزههای خیرهکننده، تئاترها و مجتمعهای مسکونی مدرن در این منطقه ساخته شدند. اما برخلاف انتظار، سالها پس از اتمام ساختوساز، تنها شمار اندکی از خانهها ساکن داشتند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در سالهای ابتدایی، از میان ظرفیتی برای بیش از سیصد هزار نفر، تنها حدود دو هزار نفر در این منطقه زندگی میکردند؛ رقمی که فاصله بسیار زیادی با اهداف اولیه پروژه داشت.
چرا مردم حاضر به سکونت در کانگباشی نبودند؟
یکی از دلایل اصلی خالی ماندن این منطقه، فاصله نسبتاً زیاد آن از شهر قدیمی اوردوس بود. خانوادههایی که سالها در بخش قدیمی شهر زندگی و کار کرده بودند، دلیلی برای نقل مکان به منطقهای جدید و دورافتاده نمیدیدند، حتی اگر آن منطقه مدرنتر و مجهزتر بود.
عامل مهم دیگر، هزینه بالای زندگی و قیمت مسکن در این منطقه بود. آپارتمانهای نوساز کانگباشی برای بسیاری از خانوادههای عادی گران قیمت بودند، در حالی که این منطقه هنوز مشاغل و امکانات کافی برای جذب جمعیت بزرگ فراهم نکرده بود.
| عامل | تأثیر بر خالی ماندن اوردوس |
|---|---|
| فاصله از شهر قدیمی | بیمیلی خانوادهها به نقل مکان |
| قیمت بالای مسکن | عدم توان مالی اقشار عادی برای خرید |
| کمبود مشاغل محلی | نبود انگیزه اقتصادی برای سکونت |
| سرمایهگذاری سوداگرانه | خرید واحدها بدون قصد سکونت |
| فاصله زمانی ساخت تا تکمیل | خالی ماندن طولانیمدت واحدها |
نقش سرمایهگذاری سوداگرانه در خالی ماندن خانهها
بخش قابل توجهی از آپارتمانهای ساختهشده در کانگباشی، نه برای سکونت، بلکه بهعنوان یک ابزار سرمایهگذاری خریداری شدند. بسیاری از خریداران، این واحدها را تنها به امید افزایش قیمت در آینده میخریدند، بدون هیچ برنامهای برای زندگی در آنها. این پدیده، که در بسیاری از مناطق دیگر چین نیز تکرار شده، یکی از دلایل اصلی پدیده «شهرهای ارواح» در این کشور است.
طبق گزارشهای اقتصادی، بخش مسکن نقش بسیار بزرگی در اقتصاد چین دارد و همین موضوع باعث شده ساختوسازهای گسترده، حتی بدون تقاضای واقعی مصرفی، همچنان ادامه پیدا کند.
آیا اوردوس واقعاً یک شهر کاملاً متروکه است؟
نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که اوردوس، بهعنوان یک شهر در سطح استانی، جمعیتی نزدیک به دو میلیون نفر دارد. آنچه بهعنوان «شهر ارواح» شناخته میشود، تنها منطقه کانگباشی است که بخش کوچکی از کل شهر را تشکیل میدهد. به عبارت دیگر، اوردوس یک شهر کاملاً بیجمعیت نیست، بلکه بخش جدید و مدرن آن، سالها با کمبود شدید جمعیت روبهرو بوده است.
در سالهای اخیر، وضعیت کانگباشی تا حدی بهبود یافته است. انتقال برخی مدارس معتبر و دبیرستانهای برتر به این منطقه، باعث شده خانوادههای بیشتری برای دسترسی فرزندانشان به آموزش باکیفیت، به کانگباشی نقل مکان کنند. برخی گزارشها نیز از افزایش تدریجی جمعیت این منطقه در سالهای اخیر خبر میدهند.
شهرهای ارواح دیگر در چین؛ اوردوس تنها نمونه نیست
پدیده شهرهای خالی از سکنه، تنها به اوردوس محدود نمیشود. مناطقی مانند تیاندوچنگ با معماری الهامگرفته از پاریس، یا منطقه یوجیاپو در بینهای که قرار بود به یک قطب مالی بزرگ تبدیل شود، از دیگر نمونههای این پدیده در چین هستند. بسیاری از این پروژهها، محصول سیاستهای شهرسازی گسترده دولت چین در دو دهه اخیر بودهاند که همیشه با موفقیت کامل همراه نبوده است.
این موضوع نشان میدهد خالی ماندن اوردوس، اتفاقی منحصربهفرد نیست، بلکه بخشی از یک الگوی گستردهتر در توسعه شهری چین است؛ الگویی که در آن گاهی سرعت ساختوساز، از سرعت رشد واقعی جمعیت و تقاضا پیشی میگیرد.
اوردوس بهعنوان یک مقصد گردشگری عجیب و جذاب
جالب اینجاست که همین ویژگی غیرعادی، اوردوس را به مقصدی خاص برای علاقهمندان به گردشگری غیرمتعارف تبدیل کرده است. عکاسان و گردشگرانی که به دنبال تجربهای متفاوت هستند، برای ثبت معماری مدرن و خیابانهای خلوت این منطقه به کانگباشی سفر میکنند.
ساختمانهایی مانند موزه اوردوس، با طراحی فضایی و آیندهنگرانهاش، به یکی از نمادهای معماری معاصر چین تبدیل شده است. این موزه که گاهی آن را شبیه یک سازه فرودآمده از فضا توصیف میکنند، نمونهای از جاهطلبی معماری این پروژه بزرگ شهری است.
برای علاقهمندان به سفرهای مفهومی و کاوش در پدیدههای اجتماعی-اقتصادی جهان، بازدید از اوردوس فرصتی است برای مشاهده از نزدیک یکی از جالبترین نمونههای برنامهریزی شهری در مقیاس بزرگ، با تمام فراز و فرودهایش.
درسی از یک رویای نیمهتمام شهری
داستان اوردوس، ترکیبی از جاهطلبی اقتصادی، رویاپردازی شهری و واقعیتهای اقتصادی است. این شهر نشان میدهد که ساخت زیرساختهای مدرن بهتنهایی برای ایجاد یک جامعه پویا کافی نیست؛ عواملی مانند اشتغال، قیمت مناسب مسکن و نزدیکی به زندگی روزمره مردم نیز نقشی تعیینکننده دارند.
با این حال، اوردوس امروز دیگر همان شهر کاملاً خالی سالهای ابتدایی نیست و به آرامی در حال جذب جمعیت بیشتر است. این تحول تدریجی، داستانی جالب از تلاش برای اصلاح یک برنامهریزی جاهطلبانه است که میتواند برای هر علاقهمند به شهرسازی و گردشگری خاص، درسآموز باشد.
چرا اوردوس را شهر ارواح مینامند؟ به این دلیل که منطقه کانگباشی این شهر، با وجود ظرفیت اسکان صدها هزار نفر، سالها جمعیت بسیار کمی داشت و خیابانها و ساختمانهایش تقریباً خالی بودند.
آیا کل شهر اوردوس خالی از سکنه است؟ خیر، اوردوس در مجموع نزدیک به دو میلیون نفر جمعیت دارد. تنها منطقه جدید کانگباشی بود که سالها با کمبود شدید جمعیت روبهرو بود.
آیا امروز هم میتوان اوردوس را شهر ارواح نامید؟ جمعیت کانگباشی در سالهای اخیر رشد کرده، اما همچنان به ظرفیت اولیه پیشبینیشده نرسیده و بخشهایی از آن کمجمعیت باقی ماندهاند.
چرا گردشگران به اوردوس سفر میکنند؟ معماری مدرن و غیرمعمول این منطقه، بهویژه موزه اوردوس، آن را به مقصدی جذاب برای علاقهمندان به عکاسی و گردشگری خاص تبدیل کرده است.
